به گفته دو منبع ارشد ایرانی، رهبر جمهوری اسلامی ایران دستور داده است که اورانیوم نزدیک به درجه تسلیحاتی این کشور به خارج منتقل نشود؛ اقدامی که موضع تهران را در قبال یکی از مطالبات اصلی ایالات متحده در مذاکرات صلح سختتر میکند.
این دستور از سوی آیتالله مجتبی خامنهای میتواند موجب نارضایتی بیشتر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شده و مذاکرات برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را پیچیدهتر کند.
مقامهای اسرائیلی به رویترز گفتهاند که ترامپ به اسرائیل اطمینان داده است ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران — که برای ساخت سلاح هستهای لازم است — از این کشور خارج خواهد شد و هرگونه توافق صلح باید شامل بندی در این خصوص باشد.
اسرائیل، ایالات متحده و دیگر کشورهای غربی سالهاست ایران را به تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای متهم میکنند و از جمله به اقدام ایران در غنیسازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد اشاره دارند؛ سطحی بسیار بالاتر از نیازهای غیرنظامی و نزدیک به سطح ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح. ایران این اتهامات را رد میکند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفته است تا زمانی که اورانیوم غنیشده از ایران خارج نشود، تهران حمایت از نیروهای نیابتی را متوقف نکند و توانمندیهای موشکهای بالستیک خود را کنار نگذارد، پایان جنگ را نخواهد پذیرفت.
یکی از این دو منبع ایرانی که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت: «دستور رهبر و اجماع در درون حاکمیت این است که ذخایر اورانیوم غنیشده نباید از کشور خارج شود.»
به گفته این منابع، مقامهای ارشد ایران معتقدند ارسال این مواد به خارج، کشور را در برابر حملات احتمالی آینده از سوی آمریکا و اسرائیل آسیبپذیرتر میکند. در مسائل کلان حکومتی، تصمیم نهایی با رهبر است.
کاخ سفید و وزارت امور خارجه ایران به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
بیاعتمادی عمیق در میان مقامهای ارشد ایران
در جنگی که از ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، آتشبسی شکننده برقرار شده است. پس از آن، ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند حمله کرد و درگیریهایی نیز میان اسرائیل و حزبالله لبنان — مورد حمایت ایران — رخ داد.
با این حال، پیشرفت چشمگیری در تلاشهای صلح حاصل نشده و محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و کنترل تهران بر تنگه هرمز — یکی از مسیرهای حیاتی تأمین نفت جهان — مذاکرات با میانجیگری پاکستان را پیچیده کرده است.
این دو منبع ایرانی گفتند در ایران بدبینی عمیقی وجود دارد مبنی بر اینکه توقف درگیریها یک فریب تاکتیکی از سوی واشینگتن برای ایجاد احساس امنیت پیش از ازسرگیری حملات هوایی است.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد صلح ایران، روز چهارشنبه گفت «تحرکات آشکار و پنهان دشمن» نشان میدهد آمریکا در حال آمادهسازی حملات جدید است.
ترامپ نیز روز چهارشنبه اعلام کرد در صورتی که ایران با توافق صلح موافقت نکند، آمریکا آماده ادامه حملات به تهران است، اما در عین حال اشاره کرد واشینگتن میتواند چند روزی برای «دریافت پاسخهای مناسب» صبر کند.
به گفته منابع، دو طرف توانستهاند برخی اختلافات را کاهش دهند، اما شکافهای عمیقتری همچنان درباره برنامه هستهای ایران باقی مانده است — از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و درخواست تهران برای به رسمیت شناختن حق غنیسازی.
تشدید موضع ایران درباره ذخایر اورانیوم
مقامهای ایرانی بارها تأکید کردهاند اولویت تهران دستیابی به پایان دائمی جنگ و دریافت تضمینهای معتبر مبنی بر عدم حملات مجدد آمریکا و اسرائیل است.
به گفته آنان، تنها پس از دریافت چنین تضمینهایی، ایران آماده ورود به مذاکرات تفصیلی درباره برنامه هستهای خود خواهد بود.
به طور گسترده باور بر این است که اسرائیل دارای زرادخانه هستهای است، اما این کشور هرگز وجود یا عدم وجود سلاح هستهای را تأیید یا تکذیب نکرده و دهههاست سیاست موسوم به «ابهام» را در این زمینه حفظ کرده است.
پیش از جنگ، ایران آمادگی خود را برای انتقال نیمی از ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد — که بسیار فراتر از نیازهای غیرنظامی است — اعلام کرده بود.
اما به گفته منابع، این موضع پس از تهدیدهای مکرر ترامپ به حمله به ایران تغییر کرد.
مقامهای اسرائیلی به رویترز گفتهاند هنوز مشخص نیست ترامپ تصمیم به حمله خواهد گرفت یا خیر و آیا به اسرائیل چراغ سبز برای ازسرگیری عملیات خواهد داد. تهران هشدار داده است در صورت حمله، پاسخی «قاطع و ویرانگر» خواهد داد.
با این حال، یکی از منابع گفت «راهحلهای قابل اجرایی» برای حل این موضوع وجود دارد.
یکی از منابع ایرانی گفت: «راهحلهایی مانند رقیقسازی ذخایر تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی وجود دارد.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی برآورد کرده است که ایران در زمان حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای این کشور در ژوئن ۲۰۲۵، حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته است. میزان باقیمانده از این ذخایر مشخص نیست.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در ماه مارس گفت آنچه از این ذخایر باقی مانده «عمدتاً» در مجموعهای از تونلها در تأسیسات هستهای اصفهان نگهداری میشود و این نهاد معتقد است کمی بیش از ۲۰۰ کیلوگرم در آنجا قرار دارد. آژانس همچنین بر این باور است که بخشی از این مواد در مجتمع بزرگ هستهای نطنز — که دارای دو واحد غنیسازی است — نگهداری میشود.
ایران میگوید بخشی از اورانیوم با غنای بالا برای مصارف پزشکی و همچنین برای یک رآکتور تحقیقاتی در تهران که با مقادیر نسبتاً کم اورانیوم با غنای حدود ۲۰ درصد کار میکند، مورد نیاز است.
