ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان و چهره راهنمای مبارزان فرهنگی جنبش «اول آمریکا» و پوپولیستهای راستگرای اروپا، روز یکشنبه در انتخابات سراسری کشورش شکست را پذیرفت — رخدادی که روند «احیای ناسیونالیستی» مورد حمایت رئیسجمهور ترامپ را با وقفهای جدی روبهرو میکند.
اوربان شامگاه یکشنبه در جمع هوادارانش در بوداپست گفت: «نتایج انتخابات، هرچند نهایی نیست، اما قابل درک و روشن است. برای ما دردناک است، ولی بدون تردید.»
او در اقدامی غیرمنتظره و با بیانی آشتیجویانه به رقیبانش تبریک گفت و افزود: «مسئولیت و فرصت اداره کشور به ما داده نشده است.»
با این حال تأکید کرد: «ما عقبنشینی نمیکنیم. هرگز، هرگز، هرگز.»
انتخابات روز یکشنبه بهطور گسترده بهعنوان رویارویی میان حامیان و مخالفان دموکراسی لیبرال دیده میشد — آرمانی که اوربان سالهاست با آن درستیز بوده و از سوی هوادارانش در آمریکا، اروپا و آمریکای لاتین مورد تحسین قرار گرفته است.
دولت ترامپ و کرملین ـــ هر دو از حامیان پیروزی او ـــ این انتخابات را از نزدیک دنبال کردند و در جریان کارزار نیز به اوربان کمک کردند.
بر پایه نتایج شمارش ۶۶ درصد آرا، حزب «تیزا»ی مخالف در مسیر کسب ۱۳۷ کرسی قرار داشت — یعنی بیش از دوسوم کرسیهای پارلمان — در حالی که حزب «فیدس» به رهبری اوربان تنها ۵۵ کرسی به دست میآورد. رهبر اپوزیسیون، پیتر ماجیار، از یاران سابق اوربان است که در سال ۲۰۲۴ از او جدا شد و اکنون به احتمال زیاد نخستوزیر بعدی خواهد شد.
کمی پیش از بسته شدن حوزههای رأی، مقامات انتخاباتی اعلام کردند که بیش از ۷۷ درصد واجدان شرایط رأی دادهاند — بالاترین میزان مشارکت از زمان فروپاشی کمونیسم در سال ۱۹۸۹ و آغاز دموکراسی در مجارستان.
ماجیار صبح یکشنبه هنگام انداختن رأی خود گفت: «سرنوشت مجارستان امروز، برای مدتی طولانی، تعیین خواهد شد.» او یادآور شد که روز انتخابات با سالگرد همهپرسی سال ۲۰۰۳ برای پیوستن مجارستان به اتحادیه اروپا همزمان است — نشانهای از تمایل برای پایان دادن به رویاروییهای دولت اوربان با بروکسل.
اوربان که حزبش در چهار انتخابات گذشته بهراحتی پیروز شده بود، اذعان کرد که این بار رقابت بهطرز غیرمعمولی نزدیک است و میتواند بر چند رأی معدود تکیه کند. او در آخرین فراخوان خود در فیسبوک، مانند سراسر کارزار انتخاباتی، رأیگیری را بهعنوان انتخابی میان «جنگ و صلح» توصیف کرد: «صلح و امنیت مجارستان میتواند امروز به یک رأی بستگی داشته باشد. این تصمیمی است که فردا نمیتوان آن را برگرداند. امروز باید از مجارستان محافظت کنیم!»
پیامدهای شکست ویکتور اوربان
پیامدهای این نتیجه فراتر از مرزهای مجارستان است و میتواند مسیر جنگ در اوکراین ـــ همسایهای که اوربان آن را دشمن کشورش میدانست ـــ و همچنین آینده امنیت اروپا را تغییر دهد.
همچنین این رخداد تأثیری نمادین برای جریانهای پوپولیستی در سراسر جهان دارد که اوربان را نماد موفقیت و مقاومت در برابر جریان اصلی سیاست میدانند.
اوربان طی ۱۶ سال قدرت، مجارستان را براساس تصویر ذهنی خود بازسازی کرد: با گماردن وفاداران حزب فیدس در نظام قضایی و نهادهای مستقل، بسیاری از ابزارهای نظارتی را از میان برد و کنترل بخش اعظم رسانههای خبری را به دست گرفت.
او الگوی «دموکراسی غیرلیبرال» خود را به خارج نیز صادر کرد و خود را «استاد شکستناپذیر» راستگرایان اروپا معرفی نمود.
نتایج انتخابات برای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز ناامیدکننده خواهد بود؛ زیرا او هفته گذشته معاون خود، جیدی ونس، را برای حمایت از اوربان به بوداپست فرستاده بود.
ترامپ در تماس تلفنی از واشنگتن با هواداران فیدس در پایتخت مجارستان گفت: «من ویکتور را دوست دارم.»
اما شکست اوربان قطعاً مایه خشنودی لیبرالها و اتحادیه اروپا است، نهادی که در سالهای اخیر او را مزاحمی مخرب میدانست.
اوربان همواره به خارِ چشم مقامات بروکسل بدل شده بود: او کمکهای اروپایی به اوکراین را مسدود میکرد، تحریمهای ضدروسی را تضعیف میساخت و اوکراین ـــ نه روسیه ـــ را تهدید اصلی امنیت اروپا معرفی میکرد.
این مواضع او را به متحدی ارزشمند برای ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه تبدیل کرد. پوتین ماه گذشته در تلاشی برای کمک به اوربان در انتخابات، اطمینان داد که علیرغم اختلال در عرضه جهانی انرژی ناشی از جنگ در ایران، تحویل نفت و گاز روسیه به مجارستان ادامه خواهد یافت.
با وجود جمعیت کمتر از ده میلیون نفر، اوربان ۶۲ ساله طی سالهای قدرتش نقشی فراتر از اندازه کشورش در عرصه جهانی بازی کرده است. او الهامبخش و گاه پشتیبان مالی جریانهای همفکر در دیگر کشورها شد و به نماد سیاستمدارانی بدل گردید که با شعارهایی چون «ارزشهای خانوادگی» و «تمدن غربی» بر ضد آنچه «لیبرالیسم پوسیده و چندفرهنگی» مینامید، میجنگند.
مجارستان فاسدترین کشور اتحادیه اروپا
پیتر ماجیار، رهبر مخالفان و نماینده پارلمان اروپا، با وجود توافقی نسبی با برخی دیدگاههای اوربان درباره حاکمیت ملی و خطرات «ایدئولوژی بیداری سیاسی» (woke)، توانست با وعده تغییر اساسی رأیهای بسیاری را به حزب خود جلب کند، هرچند در جزئیات برنامههایش مبهم سخن میگفت.
در یک موضوع اما صریح بود: مبارزه با فساد.
ماجیار ۴۵ ساله، پدر سه فرزند و مردی مطلقه، به مردم وعده داد که با فساد ساختاریای که خانواده و نزدیکان نخستوزیر را ثروتمند کرده و موجب کندترین رشد اقتصادی در منطقه شده است، قطع رابطه کند.
بر پایه ردهبندی سالانه سازمان شفافیت بینالملل، مجارستان فاسدترین کشور اتحادیه اروپاست.
ماجیار برای جلب آرای فراتر از طیف لیبرال بوداپست، از پرداختن به موضوعاتی همچون حقوق دگرباشان جنسی که برای نیروهای مترقی اهمیت دارد پرهیز کرد و کارزارش را بر بزرگترین نقطه قوتش بنا نهاد: «او اوربان نیست». همین چشمانداز تغییر، صرفنظر از جهت آن، علت اصلی حمایت بسیاری از رأیدهندگان بود.
اِوا کپشنه فِکِته، ۵۱ ساله و کارمند یکی از شعبههای مکدونالد در بوداپست، در مسیر حوزه رأیگیری گفت: «من تغییر میخواهم، فکر میکنم مستحق آن هستیم.» او گرچه تمایلش را به تیزا ابراز کرد، اما افزود از هشدارهای رسانهها درباره احتمال وقوع جنگ در صورت شکست اوربان نگران است.
ترس از جنگ، که با تبلیغات مداوم تلویزیونها و رسانههای وابسته به فیدس دامن زده میشد، علت اصلی رأی بسیاری از هواداران اوربان بود.
زنی از قوم روم با نام کوچک انیکو، ۶۷ ساله، گفت: «ماگیار مجارستان را بهسوی جنگ میکشاند. من دو پسر دارم و نمیخواهم آنها سرباز شوند.»
اوربان در کارزار خود لحنش را در حمله به ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، تندتر کرد؛ در حالیکه ماجیار سعی داشت با یادآوری تاریخ تلخ سلطه روسیه — از سرکوب انقلاب ۱۸۴۸ تا قیام ضدکمونیستی ۱۹۵۶ — احساسات ملیگرایانه را به نفع خود برانگیزد.
تبلیغات کرملین نیز بسیاری از پیامهای انتخاباتی فیدس را تقویت و گاه الهام کرده بود، بهویژه این ادعا را که زلنسکی تهدیدی جدی برای مجارستان است و شکست اوربان به معنای بروز جنگ و افزایش شدید قیمت انرژی برای خانوارها خواهد بود.
نتیجه انتخابات این آخر هفته همچنین اعتبار مؤسسات نظرسنجی را تأیید کرد؛ بیشتر آنها برتری آشکار حزب تیزا بر فیدس و وقوع شکستی سنگین برای دولت را پیشبینی کرده بودند.
این انتخابات ضربهای بزرگ به کهنهکارترین دولت اروپا و به همه کسانی است که اوربان را منبع الهام یا حمایت مالی خود میدانستند.
با وجود فشارهای مداوم اتحادیه اروپا، که قوانینش را بارها نادیده گرفت، اوربان هدفی را که در سال ۲۰۱۴ اعلام کرده بود پی گرفت: «ساختن یک دولت غیرلیبرال در مجارستان.»
از آن زمان، کشورش در فهرست جهانی آزادیهای فردی و اقتصادی، شفافیت و آزادی مطبوعات بهطور پیوسته سقوط کرد و در سال ۲۰۱۹ نخستین کشور عضو اتحادیه اروپا شد که بنا بر گزارش «فریدوم هاوس» از طبقهبندی «آزاد» به «نیمهآزاد» پایین آمده است.
در دوران حکومت فیدس، مجارستان میزبان مؤسسات پژوهشی و نهادهایی بود که برای محافظهکاران آمریکایی و دیگر کشورها فرصتهای کاری پردرآمد فراهم میکردند. همچنین همهساله کنفرانس «اقدام سیاسی محافظهکاران امریکا» (CPAC) را در بوداپست میزبانی میکرد — گردهماییای سرشار از سخنرانیهای «ضد بیداری فرهنگی» از سوی سیاستمداران و مفسران راستگرا از سراسر جهان.
ماجیار، اندکی پس از بسته شدن حوزهها در بوداپست، با لحنی آمیخته به احتیاط و امید گفت: «با وجود هزاران گزارش از تخلفات انتخاباتی، محتاطانه خوشبین هستم.»
او افزود: «حتی در کوچکترین شهرکها نیز مردم دریافتهاند که این قدرت بیرحم و غیرانسانی به پایان رسیده و مجارستان بار دیگر کشوری آزاد خواهد شد.»
